Terwijl het CBS rapporteert dat de Nederlandse elektriciteitsproductie in 2025 een recordhoogte van 132 miljard kWh bereikte (CBS, 2026), staan er in april 2026 nog steeds ruim 15.000 bedrijven op de wachtlijst voor een aansluiting of extra vermogen (Solar Magazine, 2026). Het is de grote paradox van de huidige energietransitie: we wekken meer op dan ooit, maar we kunnen het nergens kwijt. Voor grootverbruikers in Zuid-Holland die hun energie verbeteren in Nederland, betekent dit dat de focus moet verschuiven van 'wachten op het net' naar 'het net omzeilen'. De tijd dat een simpel aansluitverzoek binnen een vaste termijn werd afgehandeld, ligt definitief achter ons. Wij zien in onze dagelijkse praktijk dat bedrijven die blijven hopen op een snelle transportindicatie, zichzelf financieel buitenspel zetten.
De cijfers liegen niet over de fysieke grenzen van ons systeem. In 2025 was hernieuwbare energie goed voor 49 procent van de totale elektriciteitsproductie (CBS, 2026). Dat klinkt als een succesverhaal, maar onze analyse is minder rooskleurig: deze piekbelasting legt een enorme druk op een infrastructuur die simpelweg niet gebouwd is voor deze volatiliteit. Wat wij zien is dat de mismatch tussen opwek en verbruik niet langer een incident is, maar de standaard conditie van het Nederlandse stroomnet. Voor een CFO of plant manager in de Rotterdamse haven of het Westland is de boodschap helder: het overvolle net is geen tijdelijke hobbel, maar een structurele verandering in de manier waarop u zaken doet.
De Energiewet 2026 maakt een einde aan de 18-weken-illusie
Sinds 1 januari 2026 is de nieuwe Energiewet van kracht, die de oude Elektriciteitswet 1998 heeft vervangen (Inkopermkb.nl, 2025). De meest pijnlijke verandering voor grootverbruikers is het vervallen van de wettelijke 18-weken-termijn voor nieuwe aansluitingen. Netbeheerders mogen nu werken met een 'redelijke termijn', wat in de praktijk een vrijbrief is voor onbepaalde wachttijden in congestiegebieden. Onze lezing van deze wetswijziging is dat de overheid de handdoek in de ring heeft gegooid wat betreft leveringszekerheid op korte termijn. Het aansluitverzoek is hiermee gedegradeerd van een administratieve formaliteit naar een strategisch risico dat jaren in beslag kan nemen.
De Energiewet introduceert daarnaast de mogelijkheid voor 'null-aansluitingen'. Dit houdt in dat u fysiek wordt aangesloten op het net, maar dat de netbeheerder u (tijdelijk) geen transportcapaciteit toekent (Inkopermkb.nl, 2025). U heeft dan een kabel, maar u mag er geen stroom doorheen jagen. Wij vinden dit een gevaarlijke ontwikkeling voor de investeringszekerheid van industriële partijen. Een bedrijf dat miljoenen investeert in elektrificatie van processen, kan niet overleven op een 'misschien' van de netbeheerder. Het dwingt ondernemers om hun eigen flexibiliteit te organiseren via batterijopslag (BESS) of demand response, nog voordat ze überhaupt aan uitbreiding denken.
Congestiemanagement is geen gunst maar een verplichting
In april 2026 gaf TenneT circa 670 megawatt aan capaciteit vrij in Friesland, maar daar zat een addertje onder het gras: volledige oplossing wordt pas verwacht tussen 2032 en 2035 (Solar Magazine, 2026). Voor deelgebieden zoals Lemmer geldt dat nieuwe capaciteit alleen beschikbaar is voor klanten die 'volledig eigen flexibel vermogen' meebrengen. Dit is wat wij de 'quid pro quo' van het moderne netbeheer noemen. De netbeheerder zegt in feite: wij geven u ruimte, mits u ons helpt het net stabiel te houden wanneer het misgaat. Congestiemanagement is hiermee verschoven van een vrijwillige deelname aan een marktmechanisme naar een harde voorwaarde voor markttoegang.
Wat opvalt in de recente rapportages van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie, is dat er inmiddels meer dan 100 acties in gang zijn gezet om de druk te verlichten (Solar Magazine, 2026). Hoewel zij spreken van 'meetbare resultaten', groeit de wachtlijst sneller dan de oplossingen kunnen worden geïmplementeerd. Onze visie is dat de focus op juridische versnellingsmaatregelen, zoals de gedoogplicht van rechtswege die op 1 januari 2026 is ingegaan, pas over vijf tot tien jaar vruchten gaat afwerpen. Voor een bedrijf dat vandaag zijn energie wil verbeteren in Nederland, is wachten op deze procedures geen optie. U moet acteren op de realiteit van vandaag, niet op de belofte van 2030.
De financiële impact van het FIEN26 rapport voor uw businesscase
De kosten van het systeem schieten ondertussen door het dak. Netbeheer Nederland publiceerde op 27 maart 2026 het FIEN26-rapport, waarin de investeringsbehoefte tot 2040 is bijgesteld naar 235 miljard euro (Energie-Nederland, 2026). Dat is een stijging van 32 miljard euro ten opzichte van de ramingen uit 2024. Deze kosten worden direct doorberekend aan de eindgebruiker. We zagen eind 2024 al dat de ACM de transporttarieven voor 2025 met gemiddeld 11 procent verhoogde (ACM, 2024). Voor grootverbruikers in Zuid-Holland betekent dit dat het capaciteitstarief een steeds grotere post op de balans wordt, ongeacht of u die capaciteit daadwerkelijk 24/7 benut.
Onze analyse van deze cijfers is dat we aan de vooravond staan van een tarieven-explosie. De netbeheerders moeten deze 235 miljard ergens vandaan halen. Hoewel Energie-Nederland stelt dat een groeiend elektriciteitsverbruik de stijging per eenheid kan dempen, geloven wij dat dit te optimistisch is. De inflatie op personeel en materiaal — goed voor de helft van de kostenstijging in het FIEN26-rapport — is een harde factor die niet weggaat door simpelweg meer kWh te verbruiken. Uw businesscase voor energieverbetering moet daarom rekening houden met jaarlijkse stijgingen van de netkosten die ver boven de reguliere inflatie liggen. Wie nu investeert in 'behind-the-meter' oplossingen, koopt in feite een verzekering tegen deze stijgende tarieven.
Data is de nieuwe transportcapaciteit
De Energiewet 2026 introduceert ook strengere regels rondom data-uitwisseling en kwartierwaarden (Inkopermkb.nl, 2025). Voorheen was energiemanagement vaak een exercitie op basis van maandfacturen; nu wordt het een real-time operatie. Netbeheerders eisen meer transparantie over uw verbruiksprofiel voordat ze überhaupt praten over een verzwaring. Wij adviseren grootverbruikers om niet te wachten op deze verplichtingen, maar direct te investeren in een robuust Energy Management System (EMS). In een wereld waar transportcapaciteit schaars is, is degene met de beste data de eerste die de resterende ruimte krijgt.
Het slim sturen van verbruik op basis van kwartierwaarden is niet langer alleen een tool voor kostenbesparing, maar een noodzaak voor operationele continuïteit. De nieuwe wetgeving maakt het mogelijk om energie te delen binnen lokale gemeenschappen. Wat wij verwachten is dat industrieterreinen in Zuid-Holland transformeren tot gesloten energienetten waar bedrijven onderling capaciteit uitruilen. Als uw buurman een overschot aan zonnestroom heeft op zondagmiddag terwijl uw proces doordraait, is het waanzin om dat via het publieke net te proberen te regelen. De wet biedt nu het kader; de techniek en de bereidheid van ondernemers om samen te werken moeten de rest doen.
Waarom passief wachten op een transportindicatie gelijkstaat aan krimp
De realiteit is dat 60 procent van de netuitbreidingsprojecten gemiddeld 2,5 jaar vertraging oploopt (Solar Magazine, 2025). Dit is de harde waarheid die achter de optimistische vergezichten van 'sneller bouwen' schuilt. Wanneer u een nieuw aansluitverzoek indient, moet u er in uw strategische planning vanuit gaan dat de beloofde datum niet gehaald wordt. Dit heeft diepe implicaties voor de logistiek en productieplanning in sectoren die afhankelijk zijn van snelle opschaling.
Ons advies aan grootverbruikers: beschouw het elektriciteitsnet als een onbetrouwbare leverancier. U zou ook geen kritiek onderdeel van uw productieproces uitbesteden aan een partij die 60 procent van de tijd te laat levert en de prijzen jaarlijks met dubbele cijfers verhoogt. Energie verbeteren in Nederland anno 2026 betekent autonomie opbouwen. Of dat nu is via batterijen, het afsluiten van flex-contracten, of het herontwerpen van uw productieproces om pieken te vermijden; de regie moet terug naar de ondernemer. De tijd van 'u vraagt, de netbeheerder draait' komt nooit meer terug. Degenen die dat het snelst accepteren, zijn degenen die over vijf jaar nog steeds groeien.
Bronnen
- Centraal Bureau voor de Statistiek (2026). Elektriciteitsproductie en uitvoer op recordniveau.
- Inkoper MKB (2025). Nieuwe Energiewet 2026 voor MKB en grootverbruik.
- Energie-Nederland (2026). Grote investeringen in energie-infrastructuur nodig voor toekomst.
- Solar Magazine (2026). Actieprogramma Netcongestie boekt resultaten, meer dan 100 acties in gang gezet.
- Autoriteit Consument & Markt (2024). ACM stelt tarieven 2025 regionale netbeheerders en TenneT vast.
- Solar Magazine (2026). TenneT geeft 670 megawatt netcapaciteit in Friesland vrij voor teruglevering.