Het kostte netbeheerder Enexis €200.000 om gedurende slechts drie maanden een mobiele batterij van 2,5 MWh in te zetten bij de Efteling (Solar Magazine). Laat dat bedrag even bezinken. Een kleine kwart miljoen euro voor een tijdelijke pleister op een lokaal netprobleem. Voor ons is dit het ultieme bewijs dat het huidige systeem op barsten staat. Als netbeheerders bereid zijn dergelijke bedragen neer te leggen voor tijdelijke flexibiliteit, dan is de waarde van die flexibiliteit voor een grootverbruiker in Zuid-Holland vele malen groter. Wie nu braaf wacht op een positieve transportindicatie, kiest in feite voor geplande krimp.
Behind-the-meter is de enige route rond de bevroren transportindicatie
De Rijksoverheid meldt in een recente studie dat bedrijven steeds vaker batterijen op eigen terrein inzetten om te kunnen elektrificeren of groeien zonder dat daar een zwaardere netaansluiting voor nodig is (Rijksoverheid). Wij zien dit als een fundamentele verschuiving in hoe er naar energie-infrastructuur wordt gekeken. Waar de netaansluiting vroeger een vanzelfsprekendheid was, wordt het nu een schaars goed dat u zelf moet managen.
Onze analyse is simpel: de 'behind the meter' (BTM) oplossing is geen technisch extraatje, het is een overlevingsstrategie. Door piekbelastingen intern op te vangen met een batterijsysteem, voorkomt u dat u bij de netbeheerder moet aankloppen voor een verhoging van uw gecontracteerd vermogen. In regio's als Zuid-Holland, waar het net nagenoeg 'op slot' zit, is dit vaak de enige manier om een nieuwe productielijn of een vloot elektrische vrachtwagens überhaupt operationeel te krijgen. Wij adviseren grootverbruikers dan ook om niet te kijken naar wat de netbeheerder kan leveren, maar naar wat zij zelf aan de eigen kant van de meter kunnen opvangen.
Waarom 20% extra netcapaciteit al op uw eigen terrein ligt
De TU Eindhoven heeft onlangs het GENIUS-batterijpakket in gebruik genomen, een systeem ter grootte van een zeecontainer dat de campus helpt om pieken in de vraag op te vangen (TU/e). Wat ons hierbij opvalt, is de concrete winst: de universiteit verwacht 20% extra ruimte op het eigen energienet te creëren. Dit is ruimte die er al was, maar die voorheen onbruikbaar bleef door ongecoördineerde pieken.
Onze lezing van deze cijfers is dat veel industriële sites in Nederland op een goudmijn aan ongebruikte capaciteit zitten. Die 20% winst door 'peak shaving' — het laden van de batterij tijdens daluren en ontladen tijdens de spits — is vaak precies de marge die nodig is om die langverwachte investering in een warmtepomp of cleanroom door te laten gaan. Het GENIUS-project laat zien dat een slim aansturingsplatform verschillende gebruikers en bronnen op elkaar kan afstemmen. Ons advies: stop met het blind staren op het capaciteitstarief van de netbeheerder en begin met het in kaart brengen van uw interne gelijktijdigheid. De winst zit in de coördinatie, niet in de dikte van de kabel.
De ATR85/15-regeling is een papieren tijger zonder systeemdenken
Sinds augustus 2024 geldt een nieuw tijdsgebonden transporttarief voor batterijen, de ATR85/15, waarbij de transportkosten theoretisch met 65% kunnen dalen (Solar Magazine). Branchevereniging Energy Storage NL (ESNL) merkt echter terecht op dat de stijgende algemene tarieven en de onduidelijkheid over de uitvoering de effectiviteit van deze maatregel grotendeels tenietdoen.
Hier durven wij een contrariële stelling in te nemen: ga niet uit van tariefkortingen om uw businesscase rond te krijgen. De echte waarde van een batterij voor een grootverbruiker zit niet in de marginale besparing op transportkosten, maar in het vermijden van de maatschappelijke kosten van stilstand, die door Ecorys worden geschat op miljarden euro's per jaar (Rijksoverheid). Een batterij is een verzekeringspolis tegen een weigerende transportindicatie. Wie de businesscase puur baseert op ATR85/15, rekent zich rijk met onzekere variabelen terwijl de echte winst — bedrijfscontinuïteit — buiten de spreadsheet blijft.
Congestiemanagement is geen vrijblijvend verzoek meer
In het rapport 'Slim met Stroom' wordt geadviseerd om vaker congestiedeals te sluiten met grote verbruikers om flexibeler met energie om te gaan (GroenLeven). Dit klinkt sympathiek, maar onze verwachting is dat dit snel minder vrijblijvend wordt. Netbeheerders hebben simpelweg geen andere keuze dan flexibiliteit af te dwingen of duur in te kopen.
Wat wij in de praktijk zien, is dat bedrijven die proactief 'achter de meter' optimaliseren, een veel sterkere onderhandelingspositie hebben bij hun netbeheerder. Als u kunt aantonen dat u uw eigen pieken managet, wordt een aansluitverzoek voor extra vermogen ineens een ander gesprek. U bent dan geen onderdeel van het probleem meer, maar onderdeel van de oplossing. De inzet van batterijopslag maakt het mogelijk om duurzame energie optimaal te benutten zonder het publieke net te belasten op momenten dat dit al overvol is.
Waarom wachten op netverzwaring een gok is die u gaat verliezen
Het realiseren van grote opslagprojecten kost volgens Jeroen Neefs van ESNL al snel drie jaar (Solar Magazine). Dat is drie jaar waarin uw concurrent wellicht wél die extra productiecapaciteit realiseert via een BTM-batterij. De markt voor flexibiliteit raakt verzadigd en de locaties waar batterijen geplaatst mogen worden, worden schaarser door trage vergunningverlening bij gemeenten.
Onze conclusie is scherp: de scheidslijn tussen winnaars en verliezers in de energietransitie loopt exact langs de meter. De bedrijven die investeren in eigen opslag en slimme sturing, creëren hun eigen eiland van zekerheid in een onzeker netlandschap. Zij hoeven niet te wachten op de netbeheerder. Zij hebben hun eigen capaciteit gecreëerd. De kosten van een batterijsysteem lijken hoog, maar de kosten van drie jaar wachten op een kabel die misschien nooit komt, zijn vele malen hoger.
Bronnen
- Ecorys studie maatschappelijke kosten netcongestie - Rijksoverheid.nl
- Adviesrapport Slim met Stroom over batterijopslag - GroenLeven.nl
- GENIUS batterijproject TU Eindhoven - TUE.nl
- Analyse mobiele batterijen bij De Efteling - Solarmagazine.nl
- Marktontwikkelingen batterijen 2024 en ATR85/15 - Solarmagazine.nl